Wie een middelbare school in een grote Nederlandse stad uitloopt, staat bijna altijd binnen een paar minuten bij een snackbar, bakker of supermarkt met een schap vol energiedrank. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Amsterdam UMC en de Universiteit van Amsterdam. Wat zegt dat, en wat kun je er als ouder of school zelf aan doen zonder te wachten op nieuwe regels?
Wat de Voedseldrukmonitor laat zien
Met de Voedseldrukmonitor brachten onderzoekers voor het eerst op dezelfde manier in kaart hoe gezond of ongezond het voedselaanbod in de buurt is. Ze keken naar tien gemeenten, Almere, Amsterdam, Breda, Den Haag, ‘s-Hertogenbosch, Groningen, Leiden, Rotterdam, Utrecht en Tilburg. Hart van Nederland zette de uitkomsten op 6 oktober 2026 op een rij.
De cijfers zijn stevig. In 77 procent van de buurten is de voedselomgeving in tien jaar ongezonder geworden. Van alle voedselaanbieders draagt 96 procent volgens de onderzoekers niet bij aan een gezonde leefstijl. En rond scholen is het het duidelijkst. Van de middelbare scholen en mbo’s ligt 93,6 procent in een omgeving met overwegend ongezonde verkooppunten.
Onderzoeker Maud ter Bogt vatte het samen met de zin “Wat we eten wordt bepaald door gewoonte, beschikbaarheid en betaalbaarheid.” Daar zit de kern. Een tiener die om kwart over twaalf met een groepje vrienden het schoolplein af loopt, kiest niet na rustig nadenken. Hij kiest wat er is, wat snel gaat en wat de rest ook pakt.
Waarom dit meer is dan een stadsprobleem
Het onderzoek gaat over tien grote gemeenten, dus de cijfers zeggen niets over een dorp in Drenthe. Toch is de richting herkenbaar. Eerder schreven we al over CBS-cijfers waaruit blijkt dat er meer fastfoodzaken zijn dan restaurants. De ongezonde keuze is in Nederland steeds vaker de dichtstbijzijnde.
Gemeenten kunnen daar nu weinig tegen doen. Twaalf wethouders stuurden de minister van Volksgezondheid een brief met de vraag om haast te maken met de Voedselwet, die gemeenten meer ruimte moet geven om ongezonde voedselaanbieders te weren. Tot die er is, ligt de verantwoordelijkheid vooral bij thuis en bij de school zelf. En daar valt eerlijk gezegd meer te winnen dan je zou denken.
Wat ouders kunnen doen
Verbieden werkt bij tieners zelden. Het gaat erom dat de gezonde keuze makkelijk, lekker en een beetje stoer is. Een plantaardige lunch helpt daar vaak bij, omdat die goed buiten de koelkast kan en niet saai hoeft te zijn.
- Geef een lunch mee die ze echt willen eten. Een volkoren wrap met hummus, geroosterde groente en wat kikkererwten is niet moeilijker dan een boterham met kaas, en houdt langer verzadigd.
- Laat ze zelf meebeslissen. Een tiener die zijn eigen lunch samenstelt, eet hem ook vaker op. Zet op zondag samen een bak pastasalade of couscous met bonen klaar voor de eerste dagen van de week.
- Zorg voor een vol tussendoortje. Een handje noten, een banaan of een paar rijstwafels met pindakaas in de tas maakt de snackbar minder verleidelijk na het zesde uur.
- Geef een flesje water mee. Veel suiker komt binnen via frisdrank en energiedrank, en een eigen fles die je kunt bijvullen scheelt al veel.
- Praat over reclame en aanbod, niet over gewicht. Vraag eens waarom die energiedrank altijd bij de kassa staat. Dat werkt beter dan een preek over wat ze wel en niet mogen.
Combineer je een vleesetend en een plantaardig huishouden, dan vind je in ons stuk over gemengde gezinnen handvatten voor een volwaardig kinderbord.
Wat scholen kunnen doen
De school heeft meer invloed dan het lijkt. Het Voedingscentrum ondersteunt scholen met de Gezonde Schoolkantine, met een kantinecheck voor wat er in de kantine en in de automaten hoort te liggen. Een paar dingen die op veel scholen al werken.
- Maak de gezonde optie de eerste die je ziet. Broodjes, fruit en water vooraan, de koeken achter de toonbank.
- Zet watertappunten neer. Gratis water dichtbij maakt de stap naar de supermarkt voor een blikje kleiner.
- Bied een plantaardige warme lunch aan. Een linzensoep of een broodje falafel is betaalbaar te maken in grote aantallen en spreekt veel leerlingen aan, ook wie gewoon vlees eet.
- Kijk kritisch naar de pauze. Een lunchpauze die te kort is om in de rij van de kantine te staan, stuurt leerlingen naar buiten.
- Betrek de leerlingen. Een leerlingenraad die meedenkt over het kantineaanbod, levert keuzes op die ook echt verkocht worden.
Waar plantaardig eten in dit verhaal past
Gezond en plantaardig zijn niet hetzelfde, dat weten wij ook. Een vegan frikandel blijft een frikandel. Maar de basis van een gezonde schoollunch (volkoren brood, peulvruchten, groente, fruit, noten en water) is van zichzelf al grotendeels plantaardig, goedkoop en makkelijk mee te nemen. Wat mij betreft is dat het hoopvolle deel van dit onderzoek. De omgeving rond de school verander je niet morgen, wat er in de rugzak zit wel.
