Sinds april rekent de Schijf van Vijf niet alleen met gezondheid, maar ook met wat ons eten van de aarde vraagt. Dat leverde meteen kritiek op. Duurzaamheid zou stiekem iets van de gezondheid afsnoepen, en de gewone eter zou zijn gehaktbal en zijn vette vis kwijtraken. Foodlog publiceerde vandaag een stuk van Stephan Peters van de Nederlandse Zuivel Organisatie en Renée Cardinaals van Wageningen University & Research, die het hebben nagerekend. Hun conclusie is dat een duurzame Schijf helemaal niet zulke grote concessies aan gezondheid hoeft te doen.
Dat het mede van iemand uit de zuivelsector komt, maakt het extra opvallend. Maar wat betekent “het hoeft niet zo streng” voor wie al grotendeels of helemaal plantaardig eet? Daarvoor moet je kijken waar de rek in de berekening wel en niet zit.
Waar de discussie over gaat
De nieuwe Schijf is door het RIVM met een rekenmodel opgesteld. Dat model zoekt de hoeveelheden eten die het dichtst bij wat Nederlanders nu eten liggen, en die tegelijk voldoen aan de voedingsnormen van de Gezondheidsraad, aan grenzen voor schadelijke stoffen en, nieuw voor 2026, aan grenzen voor onder meer broeikasgasuitstoot en waterverbruik. Dat staat in de onderbouwing van het Voedingscentrum. De critici vinden dat die milieugrenzen het advies te ver van gezond eten afduwen. Peters en Cardinaals laten zien dat er binnen die grenzen genoeg ruimte overblijft om gezond te eten.
Voor vlees- en viseters gaat de discussie dus over hoe ver je naar plantaardig moet opschuiven. Voor plantaardige eters ligt dat anders. Jij zit al aan de kant waar de milieugrenzen het minst knellen. Bij jou zit de spanning ergens anders, en dat zie je pas als je de plantaardige invulling van de Schijf erbij pakt.
Waar het bij plantaardig eten wel knelt
In de onderbouwing van de eetvoorkeur 100% plantaardig staat iets wat in de discussie bijna niemand noemt. Om voor deze eetvoorkeur een uitkomst te vinden, moest het rekenmodel een aantal randvoorwaarden versoepelen. Een daarvan was jodium. Het Voedingscentrum heeft de uitkomsten daarna wel weer getoetst aan de oorspronkelijke eisen, en waar het niet paste, het advies aangepast. Het RIVM schrijft in zijn toelichting op de berekeningen ook dat het voor mensen die helemaal plantaardig eten lastiger kan zijn om alle voedingsstoffen binnen te krijgen.
Met andere woorden, de vraag of duurzaamheid iets van de gezondheid afsnoept, is voor de plantaardige eter geen kwestie van vlees of geen vlees. Het gaat om een handvol voedingsstoffen die normaal uit vis en zuivel komen. Het Voedingscentrum lost dat niet op met een strenger bord, maar met een paar heel gerichte keuzes.
| Voedingsstof | Waarom het knelt | Wat het Voedingscentrum adviseert |
|---|---|---|
| Jodium | Vis en zuivel vallen weg | Minstens 210 gram brood per dag, gebakken met gejodeerd bakkerszout |
| Eiwit | De norm ligt 1,3 keer hoger bij volledig plantaardig eten | Alleen verrijkte soja- of erwtendrink als zuivelvervanger, niet amandel of haver |
| EPA en DHA | Het plantaardige patroon levert er vrijwel niets van, tegen een norm van 200 milligram per dag | Een omega 3-supplement kan, bijvoorbeeld op basis van algenolie |
| Vitamine B12 | Komt alleen uit dierlijke producten | Verrijkte producten verspreid over de dag, plus een supplement |
Alle punten in de tabel komen uit de onderbouwing van het Voedingscentrum van april 2026, bijgewerkt in juli. Opvallend is ook wat het Voedingscentrum er zelf bij zegt. Een inname die iets onder de norm ligt, betekent niet automatisch een tekort, omdat de norm is gekozen om vrijwel iedereen te dekken. Verschillen van minder dan vijf procent ziet het Voedingscentrum daarom niet als aandachtspunt.
Wat het betekent voor jouw bord
Eet je flexitarisch, dan is het stuk van Peters en Cardinaals vooral goed nieuws. Je hoeft geen perfect duurzaam bord te halen om gezond te eten, en een stap richting meer peulvruchten en minder vlees is al winst. Daar zit precies de soepelheid waar het artikel op doelt.
Eet je helemaal plantaardig, dan geldt het omgekeerde. Je bord is al duurzaam genoeg. De strengheid zit bij jou in een paar vaste gewoontes die je niet moet laten schieten. De verrijkte sojadrink in plaats van de havermelk, het brood met gejodeerd zout, en het B12-supplement. Hoeveel peulvruchten, groente en noten erbij horen, zette ik eerder op een rij in het stuk over de vernieuwde Schijf van Vijf voor plantaardige eters. Hoe je aan B12 komt, staat in de uitleg over vitamine B12.
Ik vind dat eigenlijk een geruststellende uitkomst. De hele discussie gaat erover of mensen hun gehaktbal mogen houden, terwijl de plantaardige invulling laat zien dat een volledig duurzaam bord heel goed kan, zolang je die vier punten serieus neemt. Wie om algenolie twijfelt, leest in ons stuk over de stilgelegde ansjovisvangst waarom die keuze dit jaar extra interessant is.
