De lege versschappen bij Albert Heijn zijn alweer bijna vergeten, maar de vraag die ze opriepen is nog niet weg. Foodlog zette hem op 18 oktober 2026 scherp neer. Zijn supermarkten te efficiënt, of zijn wij te verwend? Het kabinet lijkt voor het eerste te kiezen. Volgens BNR, dat Foodlog aanhaalt, noemt het kabinet de supermarkten te efficiënt en onderzoekt het of extra voorraden verplicht moeten worden. Dat klinkt als een kwestie voor beleidsmakers en logistiek. Toch raakt het ook gewoon aan wat er bij jou in de keukenkast staat.
Wat er vorige week eigenlijk misging
Na een cyberveiligheidsincident bij moederbedrijf Ahold Delhaize gingen half oktober meerdere systemen uit. Distributiecentra kwamen stil te liggen, ook dat in Tilburg, meldde Omroep Brabant. Binnen een dag of twee waren in veel winkels de schappen met groente en fruit leeg. Jumbo, Lidl, PLUS en Picnic merkten extra drukte.
Het herstel verliep in een opvallende volgorde. Eerst kwamen de houdbare producten weer naar de winkels, de versproducten volgden later, schreef Hart van Nederland op 14 oktober. Dat is geen toeval. Een blik bonen kan een paar dagen langer in een magazijn staan. Een krop broccoli niet, die moet elke dag vers worden aangevoerd. Juist het deel van het assortiment waar een plantaardige keuken op draait, groente en fruit, is het deel dat het eerst wegvalt.
Waarom efficiëntie hier kwetsbaar maakt
Pieter Zwaan van onderzoeksinstituut Clingendael legde het bij de NOS uit. Supermarkten en distributiecentra hebben samen een voorraad voor ongeveer zes dagen, en die draait op continue aanvoer die precies op tijd binnenkomt. Dat werkt alleen zolang de IT-systemen en de stroom het doen. Valt dat weg, dan is er nauwelijks iets om op terug te vallen.
Bart de Steenhuijsen Piters van Wageningen University & Research gaf bij de NOS de verklaring erachter. Supermarkten zijn ingericht op efficiëntie, om de prijs voor de klant laag en de marge hoog te houden. Dat gaat volgens hem ten koste van weerbaarheid en leveringszekerheid. Een magazijn met weinig voorraad is goedkoop, tot de dag dat de vrachtwagens niet rijden.
Dat het kabinet dit nu onderzoekt, komt niet uit de lucht vallen. In september verscheen al een rapport van Clingendael en de Erasmus Universiteit in opdracht van het ministerie van Landbouw. Daarin staat, aldus de NOS, dat er binnen twee à drie dagen lege schappen kunnen ontstaan bij een cyberaanval op de logistiek. Vorige week zag iedereen hoe precies die voorspelling was. De onderzoekers raden het kabinet aan afspraken te maken met supermarkten over een minimale noodhoeveelheid in de bestaande magazijnen. Geen bergen graan in overheidsloodsen, maar een dynamische noodvoorraad. Dat is een buffer die gewoon meedraait in de verkoop en daardoor niet bederft. De overheid zou bedrijven daarvoor moeten betalen en krijgt in ruil het recht om in een crisis te bepalen waar dat voedsel heen gaat.
En zijn wij dan te verwend?
Hier zit het tweede deel van de Foodlog-vraag, en ik vind het de eerlijkere helft. We zijn eraan gewend dat bloemkool, spinazie en avocado er elke dag liggen, het hele jaar door. Zwaan zei bij de NOS dat andere supermarkten uitkomst konden bieden voor wie per se verse bloemkool of broccoli wilde. Dat ging vorige week goed, maar volgens hem was het niet ondenkbaar dat bij een langere storing ook bij Jumbo of Lidl tekorten waren ontstaan. Supermarktdeskundige Paul Moers zei tegen Omroep Brabant hetzelfde. Duurt zo’n situatie langer dan een week, dan kunnen de concurrenten de extra vraag niet meer aan.
Verwend is misschien een groot woord. Maar het systeem is gebouwd op een verwachting die we zelf hebben, namelijk dat vers altijd vers is en altijd ligt. Wie elke dag de broccoli voor die avond haalt, heeft geen voorraad nodig zolang de keten loopt.
Er is ook een kant die met verwend weinig te maken heeft. De Steenhuijsen Piters wees erop dat volgens de VN-landbouworganisatie FAO in Nederland 1,6 miljoen mensen voedselarm zijn. Wie weinig te besteden heeft, kan geen acht dagen eten vooruit kopen. Voor die groep bestaat nog geen landelijk protocol om voedsel te herverdelen, zei hij. Dat maakt de vraag naar voorraden bij de supermarkt meer dan een logistieke kwestie.
Wat je zelf met deze les doet
Het advies aan huishoudens is al verschoven. Waar de overheid eerder uitging van drie dagen eten in huis, raden de onderzoekers van Clingendael acht dagen aan. Het gaat dan om lang houdbaar, calorierijk eten dat je zonder veel bereiding kunt eten, zoals bonen in blik. Wat dat plantaardig concreet betekent, met per plank wat erin hoort, staat in ons stuk over een plantaardige noodvoorraad in blik en pot.
Het interessantste uit het rapport is voor mij het idee van de dynamische buffer, juist omdat het thuis net zo werkt. Een noodvoorraad die je wegzet en vergeet, verloopt. Een voorraad waaruit je gewoon kookt en die je bij de volgende boodschappen aanvult, blijft vers en kost je niets extra. Peulvruchten in blik, linzen, havermout, tomaten uit blik en noten lenen zich daar goed voor, omdat je ze in een gewone week toch al eet. Wat je met zo’n kast kookt als het schap leeg is, lees je in plantaardig koken uit je voorraadkast.
De verse groente zelf kun je moeilijk opsparen. Maar wie weet dat vers het eerst weg is en houdbaar het eerst terugkomt, hoeft bij de volgende storing niet in de rij te staan voor de laatste krop broccoli. Of het kabinet de supermarkten echt tot extra voorraad verplicht, en wie dat dan betaalt, is nog niet bekend. Staatssecretaris Silvio Erkens wil daarover volgens de NOS met supermarkten en leveranciers in gesprek. Tot die tijd is de enige buffer die je zelf in de hand hebt, die in je eigen kast.
