Bierflesjes gaan al generaties terug naar de winkel, wijnflessen verdwijnen na één keer in de glasbak. Daar komt nu een begin van verandering in. Biologische supermarktketen Ekoplaza verkoopt sinds deze week wijn in een herbruikbare fles met statiegeld, meldt de Levensmiddelenkrant op 20 oktober 2026. Tegelijk zegt een van de bedenkers tegen Foodlog dat het nog zo’n tien jaar duurt voor herbruikbaar de norm is. Hoe werkt het systeem, wat levert het op, en waarom gaat het zo langzaam?
Zo werkt de herbruikbare wijnfles
De fles is ontwikkeld door innovatieorganisatie Enviu, flessenwasbedrijf Pakt en wijnproducent Walraven Sax, schrijft vakblad Wijn en Wijngaard op basis van NRC. Eerder liep er een proef bij drie Jumbo-supermarkten in Woerden en bij een aantal horecazaken. Nu wordt het systeem breder uitgerold, met Ekoplaza als eerste supermarktketen.
Voor jou als klant is het niet ingewikkelder dan een krat bier.
- Je koopt de wijn en betaalt 25 cent statiegeld op de fles. Dat bedrag noemt de Levensmiddelenkrant.
- Na gebruik lever je de lege fles in bij de supermarkt.
- De flessen gaan naar Pakt, dat ze reinigt en terugstuurt naar de wijnproducent.
- De producent vult de fles opnieuw en hij komt terug in het schap.
De fles zelf is anders dan een gewone wijnfles. Hij is steviger, heeft een herkenbare vorm en de etiketten laten makkelijk los, zodat ze bij het wassen geen probleem geven. Ekoplaza verkoopt al langer producten van Wisselwaar in glazen statiegeldpotten, zoals rijst, koffie, granola en noten. Volgens de keten zijn daarmee al meer dan 900.000 verpakkingen bespaard. In november volgt ook olijfolie in een statiegeldfles, met 50 cent statiegeld.
Wat het scheelt
Het voordeel zit in wat er niet meer hoeft te gebeuren. Elk jaar belanden in Nederland meer dan 450 miljoen wijnflessen in de glasbak, en om dat glas om te smelten moet het tot ongeveer 1.500 graden worden verhit. Dat kost veel energie, ook al voelt het weggooien in de glasbak als netjes recyclen. Een fles die twintig keer wordt hervuld, levert volgens de initiatiefnemers meer dan 80 procent minder CO2-uitstoot op dan twintig wegwerpflessen. Medebedenker Nienke Nijholt noemt hetzelfde getal tegen Foodlog.
Interessant detail is dat het voor de winkel niet duurder hoeft te zijn. Volgens Enviu zijn de herbruikbare flessen voor Ekoplaza een paar cent goedkoper dan nieuwe. Dat haalt een van de vaste bezwaren tegen hergebruik onderuit, namelijk dat duurzaam per definitie meer kost.
Wie bewust boodschappen doet, kent de afweging bij verpakkingen. Glas voelt beter dan plastic, maar het meeste effect zit in hoe vaak een verpakking meegaat. Een eenmalige glazen fles is zwaar om te vervoeren en kost veel energie om te maken. Een fles die twintig rondes draait, is een heel ander verhaal.
Waarom het nog tien jaar duurt
De ambitie van de initiatiefnemers is dat over tien jaar 80 procent van de wijnflessen herbruikbaar is. Dat het zo lang duurt, heeft te maken met hoe zo’n systeem werkt. Herbruikbaar glas loont pas als er genoeg flessen rondgaan en als zoveel mogelijk producenten dezelfde fles gebruiken. Bij bier lukt dat omdat brouwers al decennia een standaardfles delen. Bij wijn heeft vrijwel elke producent een eigen fles, vaak uit het buitenland, en een systeem met één supermarktketen en één wijnmaker is nog klein.
Daarom is de universele fles zo belangrijk. Hoe meer wijnmakers en ketens erop overstappen, hoe meer inleverpunten er zijn en hoe korter de routes naar de wasserij worden. De initiatiefnemers hopen dan ook dat andere supermarktketens aansluiten. Nijholt verwacht volgens Foodlog dat het pas over tien jaar zover is dat herbruikbaar de norm is.
Wat je er nu al mee kunt
Kom je bij een Ekoplaza, dan kun je het systeem gewoon proberen. Let op dat je de lege fles terugbrengt naar de supermarkt en hem niet uit gewoonte in de glasbak gooit, want daar gaat zowel je statiegeld als het hele idee verloren. De keten telt volgens eigen zeggen negentig winkels, dus voor veel mensen is er een in de buurt.
Drink je minder of geen alcohol, dan zit de winst eerder in andere verpakkingen uit hetzelfde systeem, zoals de glazen potten voor rijst, koffie en noten. Ook wie rond de feestdagen liever een alcoholvrij drankje bij een plantaardig diner zet, gooit nog altijd flessen weg. Wij hopen dat Ekoplaza niet lang de enige blijft, want tien jaar is lang voor iets wat bij bier al zo vanzelfsprekend is.
